In deze uitzending van NOS Met het Oog op Morgen bespreekt presentatrice Elisabeth Steinz [01:08] met Oost-Duitsland-deskundige en journalist Ulrike Nagel [01:36] en historicus Dirk Rochtus [04:00] de opmars van de radicaal-rechtse partij AfD bij de verkiezingen in de deelstaat Sachsen-Anhalt.
1. De populariteit van AfD-lijsttrekker Ulrich Siegmund
[01:46] Toegankelijk imago: Siegmund (geboren in 1990) wordt neergezet als een soort popsterpoliticus met een brede glimlach en merchandise.
[02:15] Direct contact: Hij zoekt direct contact met kiezers op straat en toont begrip voor hun dagelijkse zorgen.
[02:50] Inspelen op sentiment: Hij treedt in het voetspoor van partijgenoot Björn Höcke door in zijn campagne actief in te spelen op nostalgische gevoelens.
2. Het fenomeen ‘Ostalgie’ als campagnewapen
[02:35] Verlangen naar vroeger: De AfD maakt strategisch gebruik van Ostalgie—nostalgie en heimwee naar het dagelijks leven in de voormalige DDR.
[03:03] DDR-iconen: Dit gebeurt onder meer door het tonen van geliefde oude DDR-iconen, zoals de bekende Simson-brommer.
[03:26] Gedeelde herinneringen: Nagel legt uit dat het chronische gebrek aan keuzemogelijkheden en materialen in de DDR destijds zorgde voor een sterk gemeenschapsgevoel en solidariteit. Mensen hielpen elkaar spullen te repareren en deelden bijvoorbeeld onderdelen [07:13]. Ook spaarden kinderen samen oud papier en glas voor de klassekas [08:24].
[03:45] Misbruik van emoties: Volgens Nagel misbruikt de AfD dit gevoel van geborgenheid en het creëren van een ‘thuisgevoel’ om kiezers aan zich te binden.
3. Politieke verschuiving: van extreemlinks naar radicaal-rechts
[05:07] Teleurstelling na de Wende: Na de hereniging in 1990 zorgden massale privatiseringen, de ontmanteling van de DDR-industrie en hoge werkloosheid voor diepe frustratie in Oost-Duitsland.
[05:30] Het linkse protest: Dit ongenoegen vertaalde zich aanvankelijk jarenlang in stemmen op de radicaal-linkse partij PDS (later Die Linke).
[05:56] Onderdeel van het establishment: Doordat Die Linke in diverse deelstaten ging meebesturen, verloor zij voor veel kiezers haar rol als echte protestpartij.
[06:36] De overstap naar rechts: Vanaf 2015 nam de AfD de rol van ultieme protestpartij over, mede door succesvol in te spelen op de migratiecrisis.
[10:00] Weerstand tegen betutteling: Rochtus benadrukt dat de Oost-Duitse stem op de AfD deels een rebels protest is (“een rebels kantje”) tegen de overheid; kiezers voelen zich betutteld door het Westen en eisen fundamentele verandering [11:34].
4. De paradox van de AfD-stemmer
[08:42] Vergeten repressie en verval: Nagel merkt op dat veel mensen de politieke repressie (zoals door de Stasi) lijken te zijn vergeten. Ook vergeten ze dat het land er in 1989 fysiek “aan diggelen” bij lag.
[08:58] Materiële vooruitgang: De regio is er materieel sinds de val van de Muur juist enorm op vooruit gegaan en de binnensteden zijn prachtig opgepoetst. Toch voelt men dit sociaal anders.
[10:33] Tegenstrijdig stemgedrag: Er heerst een paradox: kiezers protesteren tegen de “betutteling” van de huidige overheid, maar stemmen op een partij die zélf van bovenaf heel veel wil opleggen.
[10:48] Strenge maatregelen: De AfD pleit in de praktijk voor dwingend beleid, zoals verplicht vlagvertoon op scholen, het scheiden van migrantenkinderen en gehandicapte kinderen in het onderwijs [10:58], en een strikt voorgeschreven “Duitse” cultuurpolitiek [11:09].
[11:51] Verandering boven inhoud: Rochtus stelt dat de kiezers de drang naar verandering en het opschudden van de status quo (“de boel opkuisen”) zwaarder laten wegen. Bijna niemand leest daadwerkelijk het 200 pagina’s tellende partijprogramma om deze strenge standpunten te ontdekken.
