NOS Radio 1: Ulrike Nagel groeide op in Oost-Duitsland

Zaterdag 3 oktober is het 30 jaar geleden dat Oost en West Duitsland werden herenigd.  Het jaar daarvoor was de muur gevallen, een belangrijk moment natuurlijk in de recente geschiedenis van Duitsland. Journalist Ulrike Nagel vertelt in de uitzending over het leven in Oost-Duitsland, ze groeide er namelijk op. 

Beluister het interview met Jurgen van den Berg.

Ulrike Nagel interview Radio 1
Ulrike Nagel interview Radio 1 met Jurgen van den Berg
Radio-1 interview 30 jaar hereniging Duitsland (2020) Ulrike Nagel als MP3

Achtergrond

Ondertussen bijna dertig jaar geleden herenigden Oost- en West-Duitsland. Toch zijn de demografische ontwikkelingen tussen beide regio’s vandaag erg groot. En het ziet er ook niet naar uit dat dat gaat veranderen, meldt het Berlijnse Instituut voor Bevolking en Ontwikkeling in een nieuwe studie.
Op 3 oktober 1990 werd de Duitse Democratische Republiek (de DDR, ofwel Oost-Duitsland) herenigd met West-Duitsland. Sindsdien is de Duitse bevolking met ongeveer 3,4 miljoen mensen toegenomen. Eind 2019 telde heel Duitsland maar liefst 83,2 miljoen mensen.

Door de Duitse hereniging van 1990 tot één Duitsland werd een einde gemaakt aan de periode van verdeeldheid tussen de voormalige DDR, Duitse Democratische Republiek (Oost-Duitsland) en BRD, Bondsrepubliek Duitsland (West-Duitsland).

Wel zijn de verschillen tussen Oost en West groot. Terwijl de westelijke deelstaten tussen 1990 en 2019 een toename zagen van bijna 5,5 miljoen mensen, zagen de vijf oostelijke staten (Brandenburg, Mecklenburg-Voor-Pommeren, Saksen, Saksen-Anhalt en Thüringen) hun bevolking afnemen met ruim 2 miljoen mensen. Vooral Saksen-Anhalt (de deelstaat ten westen van Berlijn) kende een forse leegloop. Daar is de bevolking in dertig jaar tijd met een vierde gekrompen.

Op de cover van het Jahresbericht zum Stand der deutschen Einheit is de façade van een huis in het Oost-Duitse Görlitz afgebeeld. Links zoals die in de jaren tachtig was: oud en vervallen, een ruïne. Rechts is te zien hoe het huis er nu bijstaat, opgeknapt tot een pronkstuk, beschrijft de nieuwssite tagesschau. Zo toont de bondsregering 30 jaar na de eenwording de situatie in Oost-Duitsland graag.

Jahresbericht zum Stand der deutschen Einheit (2020)
Lees hier het hele Jahresbericht zum Stand der deutschen Einheit (2020) als PDF (12 MB).

Er is veel bereikt, blijkt uit het jaarlijkse rapport over de stand van de Duitse eenheid. Dat werd woensdag, kort voor de viering van 30 jaar Duitse eenwording op 3 oktober, gepresenteerd door Marco Wanderwitz (CDU). Hij is de Ostbeauftragte, de adviseur van de bondsregering voor Oost-Duitsland. “Sommige dingen hebben wat langer geduurd dan gepland. Maar we kunnen op veel gebieden in principe zeggen: eenheid voltrokken, eenheid hersteld, eenheid bereikt.”

De studie meldt dat de migratie van Oost naar West sinds 2015 vrijwel gestopt is. Maar door de leegloop in de jaren 90 werden er te weinig kinderen geboren om de bevolking weer op peil te brengen. Ook migratie vanuit het buitenland heeft dat gat niet kunnen opvullen.

Oost-Duitsers hebben de democratie in 1989 en 1990 voor zichzelf bevochten, maar daarna was het snel gedaan met de inspraak en het mee mogen beslissen. Sinds de eenwording op 3 oktober 1990 gelden de West-Duitse politieke, economische en sociale systemen ook voor Oost- Duitsland. Veel Oost-Duitsers vinden dat ze die ‘opgelegd’ kregen en voelen zich tweederangs burgers. Dat bleek eerder deze maand weer uit een studie van de Duitse denktank de Bertelsmann Stiftung. Zo’n 60 procent van de ondervraagde Oost-Duitsers deelnemers gaf aan dat ze zich tweederangsburgers voelen. West-Duitsers hebben dat gevoel veel minder. Voor Oost-Duitsers is het feit dat ze uit Oost-Duitsland komen nog zeer belangrijk voor hun identiteit, terwijl West-Duitsers hun herkomst als minder relevant ervaren.

Die Eidechsen-Helfer von Hoppegarten

Die Gleise zwischen Hoppegarten und Fredersdorf sind seit einigen Wochen der Arbeitsplatz für Lennart Praed und seinen Kollegen Daniel Keller. Sie suchen das Gebiet nach Zauneidechsen ab, sammeln diese ein und setzen sie an geeigneteren Stellen wieder aus.

Am Bahnnetz rund um Berlin wird viel gebaut – so auch zwischen Hoppegarten und Fredersdorf. Doch bevor es losgehen darf, werden die Tiere gerettet, die dort leben und unter Naturschutz stehen. In diesem Fall sind es die Zauneidechsen.

Beitrag von Ulrike Nagel für RBB, Brandenburg Aktuell, “Mark & Metropole”, Sonntag 27.09.2020 um 19:30.

Ulrike Nagel RBB Abendschau Die Eidechsen-Helfer von Hoppegarten.
Ulrike Nagel RBB Abendschau Die Eidechsen-Helfer von Hoppegarten.

RBB Abendschau – AusflugsTipp – Potsdamer Uferweg – Fr 24.07.2020, 19:30

https://www.rbb-online.de/abendschau/ausflugstipps/beitraege/potsdamer-uferweg.html

Beitrag von Ulrike Nagel

Zwischen Glienicker Brücke und “Brücke des Friedens” kann man in Potsdam entlang des Jungfernsees radeln, wild baden, picknicken oder sich auf historischen Spuren entlang des Mauerweges und am Schloss Cecilienhof bewegen. Wir reisen vom Hauptbahnhof mit dem Wassertaxi an und radeln den Weg entlang.

Ulrike Nagel RBB Ausflugstipp
Ulrike Nagel RBB auf einem Floss
Ulrike Nagel RBB Abendschau Ausflugstipp
Ulrike Nagel RBB Abendschau Ausflugstipp

RBB Abendschau – Ausflugstipp – Potsdamer Uferweg – Fr 24.07.2020, 19:30

Ulrike Nagel - RBB Abendschau - Ausflugstipp - Potsdamer Uferweg - Fr 24072020, 1930

https://www.rbb-online.de/abendschau/ausflugstipps/beitraege/potsdamer-uferweg.html

Beitrag von Ulrike Nagel

Zwischen Glienicker Brücke und “Brücke des Friedens” kann man in Potsdam entlang des Jungfernsees radeln, wild baden, picknicken oder sich auf historischen Spuren entlang des Mauerweges und am Schloss Cecilienhof bewegen. Wir reisen vom Hauptbahnhof mit dem Wassertaxi an und radeln den Weg entlang.

Duitsland zoekt ‘gevaarlijke Rambo’ in vakantiegebied

Duitsland is in de ban van de klopjacht op een ‘gevaarlijke Rambo’. De man houdt zich schuil in de bossen van de populaire vakantiebestemming Zwarte Woud. Het gaat om Yves Rausch en is geen onbekende van de politie vertelt Duitsland correspondent Ulrike Nagel in Stax&Toine.

“Hij heeft ze niet overmeesterd. Hij verbleef in een hut in het bos waar hij illegaal zat. De hutbezitter heeft de politie gebeld en gezegd dat er iemand met wapens in zat. De politie ging erop af, vroegen hem zijn wapens uit te leveren. Dat heeft hij ook gedaan, maar hield toch een wapen achter en daarmee bedreigde hij de mannen. De politie was zich bewust dat het om een levensgevaarlijke situatie ging en daarom hebben de vier politieagenten hun wapens neergelegd. Daarna is de verdachte met die wapens vertrokken,” aldus Nagel

 

NPO Radio 1 Stax en Toine
Ulrike Nagel op Radio 1 bij Stax en Toine

RBB Abendschau – Ausflugstipp – Radtour entlang der Alten Spree

Ulrike Nagel RBB Abendschau - Ausflugstipp - Radtour entlang der Alten Spree

Ausflugstipp
Radtour entlang der Alten Spree
Fr 05.06.2020 | 19:30 | Abendschau

In Zeiten von Corona ist für viele in diesem Jahr Urlaub zu Hause in Deutschland angesagt, viele wollen noch nicht mal mehr Berlin verlassen – ist ja auch schön hier! Abstecher in die Ruhe und in die Natur gehen natürlich auch bei uns. Unser Ausflugstipp: mit dem Fahrrad entlang der Alten Spree.

Beitrag von Ulrike Nagel

Radtour entlang der Alten Spree

Beitrag RBB Brandenburg Aktuell: Home-Office, Kinder zu Hause

Zwei Wochen ist es her, dass Brandenburg Kitas und Schulen wegen der hohen Corona-Infektionszahlen schließen mussten. Seit dieser Woche ist die Kinder-Notbetreuung zwar erweitert worden, auch Kinder von Eltern bekommen sie, bei denen nur ein Elternteil im Gesundheits- oder Pflegebereich arbeitet. Aber wer nicht “systemrelevant” ist, wie wir gelernt haben, muss sich selbst kümmern. Plötzlich ist das wieder Aufgabe der Eltern. Einblicke in den turbulenten Familienalltag bei unserer Reporterin Ulrike Nagel.

Seit März 2020 erlebt unsere Wirtschaft eine Transformation von bislang ungeahntem Ausmaß. Nicht nur Geschäfte, Restaurants und Bars mussten schließen, sondern auch Schulen und Kitas. Millionen gingen in Kurzarbeit oder wurden zur Heimarbeit verdonnert. Homeoffice war angesagt. Weil die Schulen geschlossen sind, müssen in der Corona-Krise jetzt auch die Eltern ran. Das verändert auch den Alltag in den Familien. Die wenigsten Unternehmen und MitarbeiterInnen waren jedoch wirklich darauf vorbereitet. Nicht viel anders erging es den Schulen, die nun Homeschooling praktizieren sollten.

Ulrike Nagel, RBB, Home-Office
Ulrike Nagel’s Beitrag für RBB Brandenburg Aktuell, Kinder zu Hause

Hausunterricht (Homeschooling) ist eine Form der Bildung und Erziehung, bei der die Kinder zu Hause oder an anderen Orten außerhalb einer Schule von den Eltern oder von Privatlehrern unterrichtet werden. Da in Deutschland nicht Bildungspflicht, sondern Schulpflicht besteht und diese im Gegensatz z. B. zur österreichischen Unterrichtspflicht an einen Schulbesuch gebunden ist (Schulzwang, zwingender Schulbesuch), darf nur in Sonderfällen von dem Besuch einer Schule abgesehen und Hausunterricht erteilt werden.

Ulrike Nagel im Beitrag RBB Kinder zu Hause
Ulrike Nagel im Beitrag RBB Brandenburg Aktuell, Kinder zu Hause

In Deutschland war das sogenannte Homeschooling bisher verboten. Doch in der Corona-Krise müssen Eltern den Lernalltag ihrer Kinder plötzlich selbst gestalten….

RBB Abendschau – Ausflugstipp – Bunker in Wünsdorf-Waldstadt

Ulrike Nagel RBB Abendschau - Ausflugstipp - Bunker in Wünsdorf-Waldstadt

RBB Abendschau – Ausflugstipp – Bunker in Wünsdorf-Waldstadt
Fr 07.02.2020 | 19:30 | Brandenburg aktuell & Abendschau

Ein bisschen Sonne, ein bisschen Regen: Das Wetter ist unbeständig, unser Ausflugstipp nicht. Er führt Richtung Wünsdorf, wo die Wehrmacht Ende der 1930er Jahre einen Bunker baute, den nach dem Zweiten Weltkrieg auch die sowjetische Armee nutzte. Noch heute kann er besichtigt werden.

Wünsdorf-Waldstadt bietet grüne Idylle und alleine die reicht ja schon für einen Ausflug. An diesem Wochenende sind aber auch die Überbleibsel der Bunkerstadt zu besichtigen – auf eigene Faust. Wir haben uns schon einmal umgesehen.

Beitrag von Ulrike Nagel

Ulrike Nagel RBB Abendschau - Ausflugstipp - Bunker in Wünsdorf-Waldstadt
Ulrike Nagel RBB Abendschau – Ausflugstipp – Bunker in Wünsdorf-Waldstadt

Podcast De Dag: ‘Oost-Berlijn was een soort klein paradijsje’

Brandenburger Tor in Berlin 1989

Op 9 november 1989 gebeurde er in Duitsland iets dat de bevolking voor lange tijd onmogelijk hield: de grens tussen Oost en West was er ineens niet meer. De Muur werd doorbroken en vrij reizen was in een klap een feit.

Ulrike Nagel groeide als een gelukkig kind op in Oost-Berlijn. Ze was tien toen het IJzeren Gordijn viel. In De Dag blikt ze terug op die tijd en hoe het was toen ze voor het eerst in West-Berlijn kwam. “Iemand drukte wel vijftig rietjes in mijn handen bij de McDonald’s en zei: ‘die mag je hier gratis meenemen!’.”

NPO Radio 1 logo

De grensovergangen waren dertig jaar geleden dan wel open, de Muur en alles daar omheen stond er nog. Er was in heel Europa maar één bedrijf met een enorme betonknipper die de klus kon klaren en dat was Stolwerk in Breda. Sjef Snelders werd naar Berlijn gestuurd en hij vertelt hoe dat was.

De vieze, geliefde Trabant voorgoed van de Duitse weg?

In Berlijn zijn oude dieselauto’s verboden, maar de stinkende Trabant rijdt gewoon nog rond in de binnenstad. Het wagentje is nog altijd de trots van de Oost-Duitsers. De vraag is hoe lang nog, want de politiek mengt zich inmiddels in de discussie.

Het sturen gaat zwaar, het schakelen is lastig. De carrosserie is een mix van katoen en hars en voelt een beetje als hard karton. Kortom nul comfort, maar het bracht je wel op je bestemming.

Item RTL Nieuws Berlijn, Trabant

Luxeproduct tot 1989

“We noemden ‘m Rennpappe, een kartonnen racedoos”, vertelt Ulrike Nagel (40) die in het voormalige Oost-Duitsland is geboren. Als kind zat ze vaak op de achterbank. “We hadden een witte, met een blauw dak, die we hadden overgenomen van oma.”

Al oogt hij wat armoedig, de Trabant was tot aan de val van de muur in november 1989 nog altijd een luxeproduct. Je moest er flink voor sparen en erg lang op wachten. Na je bestelling kon het gerust tien jaar duren voordat je de sleutel kreeg.

‘We hadden niet eens een telefoon’

Nagel: “Wij hadden thuis niet eens telefoon, dus je kunt wel nagaan hoe bijzonder een auto was.” Ulrike was een jaar of acht toen er bij haar ouders voor het eerst een eigen auto voor de deur stond.

Ulrike Nagel in 1988, ongeveer 9 jaar oud in DDR met Škoda
Ulrike Nagel in 1988, ongeveer 9 jaar oud: “Ik heb helaas geen foto waar ik op sta met onze Trabant. We maakten niet zoveel foto’s toen. De auto op de foto is een Škoda.”

De Trabant rijdt ondertussen nog altijd rond in Berlijn. Je hebt de liefhebbers, maar het zijn vooral toeristen die een rondje maken. Bij het verhuurbedrijf Trabi-safari hebben ze er 35 staan. De concurrent heeft er zelfs honderd.

Techniek uit de jaren zestig

Als je instapt keer je een beetje terug naar de begintijd van autorijden en ondertussen tuf je langs de bezienswaardigheden van Berlijn.

Onder de kap een tweetaktmotor. Uit de uitlaat komen blauwe walmen, de restanten van verbrande olie en benzine. Het is techniek uit de jaren zestig. Een tijd dat er niet nagedacht werd over CO2- en stikstofuitstoot.

Dat is anno 2019 wel anders. Een Berlijns raadslid wil een einde maken aan het vervuilende brommertje op de weg. Het is volgens hem niet meer van deze tijd.

Een lelijk eendje?

Duitsland-correspondent Jeroen Akkermans geeft de plannen om de auto te weren ook weinig kans. Daarvoor is het autootje te geliefd, denkt hij. Wij zien een lelijk eendje, maar veel inwoners zien een pronkstuk rijden, een levend relikwie van de DDR, zegt Akkermans.

Lutz Nagel met Trabant
Een foto met de vader van Ulrike in 1991. Achter de gele Trabant van vrienden staat de Trabant van de familie Nagel. Na de val van de muur gingen ze samen op vakantie naar Denemarken.

Toen op 9 november 1989 de muur viel stapten Oost-Duitsers massaal hun Trabant in en staken ze in lange rijen de grens over. De vrijheid tegemoet. Ulrike heeft dan ook warme herinneringen aan hun maatje. In 1991 gingen ze voor het eerst op vakantie naar een ander land. Met de Trabant op de boot naar Denemarken.

‘Nog maar een paar’

Ulrike woont, na jaren in Nederland te hebben gewoond, weer in Berlijn. Als het aan haar ligt blijft de Trabi daar door de straten rijden. “Het zijn er nog maar zo weinig, en er worden ook geen nieuwe meer gebouwd.”